Kiến thức tổng quan chẩn đoán và chữa trị bệnh gai cột sống

Gai xương là sự phát triển thêm ra của xương trên thân đốt sống, đĩa sụn hay dây chằng quanh khớp. Nguy cơ mắc bệnh gai cột sống tăng theo độ tuổi và nam bị nhiều hơn nữ.

gai-cot-song

Có 3 nguyên cớ chính dẫn đến gai xương:
1. Sự lắng đọng canxi ở các dây chằng đốt sống: Trường hợp này phổ biến trong thoái hóa cột sống ở người lớn tuổi; đó là sự lắng đọng canxi dưới dạng calcipyrophosphat. Thoái hóa cột sống là một rối loạn có thể dẫn tới mất cấu trúc và chức năng bình thường của cột sống. Sự thoái hóa có thể xảy ra ở một trong các thành phần cấu tạo của cột sống: xương đốt sống, đĩa sụn, các dây chằng bám quanh khớp. Quá trình thoái hóa làm mất nước (chiếm 80% trong sụn) và biến đổi một số chất, làm sụn khớp dễ bị canxi hóa. Viêm dây chằng đốt sống cũng là một nguyên nhân tạo ra gai cột sống do quá trình viêm tái phát nhiều lần làm xơ hóa và khép canxi ở gốc các dây chằng đốt sống nên trên phim x. Quang thấy có hình ảnh giống “gai”.
2. Chấn thương: Chấn thương làm hư hại xương hoặc khớp ở cột sống, và phản ứng của thân để tu sửa nơi bị tổn thương sẽ dẫn tới sự hình thành gai xương. Trong trường hợp này, gai cũng có thể hình thành từ sự lắng đọng canxi ở dây chằng đã dày lên do phản ứng viêm.
3. Viêm khớp đốt sống mạn tính : Quá trình viêm ảnh hưởng đến phần sụn đốt sống, lâu ngày phần sụn này bị hao sút dần, khiến bề mặt trơn láng của nó trở thành thô ráp, sần và sau cùng hai bề mặt xương tiếp xúc, cọ sát lên nhau. Đến thời điểm này, thân sẽ có một quá trình tự điều chỉnh để khắc phục hiện tượng trên, nhưng kết quả của quá trình chỉnh sửa lại là sự hình thành gai xương. Do đó, có thể nói gai xương là một đáp ứng tự nhiên của cơ thể đối với phản ứng viêm.

Thêm nữa một số bệnh cột sống như viêm xương-khớp cột sống (spondylarthrite), bệnh viêm cứng cột sống (spondylarthrite ankylosante – bệnh “bamboo spine”) … cũng dẫn đến gai xương.
Như thế “gai” là hình ảnh x.Quang, hệ quả của sự lắng đọng canxi ở bờ đốt sống hoặc ở dây chằng đốt sống do viêm hoặc sau chấn thương. Đó không phải là một “bệnh”.
Nhiều người vẫn nghĩ gai có thể mọc rất dài và đâm vào tủy hoặc các thành phần khác… Thật ra, gai thường chỉ có chiều dài vài milimet. Phần lớn gai xương xuất hiện ở mặt trước và bên, hiếm khi mọc ở phía sau, do đó ít chèn ép vào tủy và rễ thần kinh.
Triệu chứng thường gặp khiến người bệnh phải đi khám là đau nhói lưng, đau vai hoặc cổ, lan xuống cánh tay, tê tay…, Có khi làm hạn chế cử động ở cổ, vai, lưng dưới. Khi chụp x. Quang cột sống người ta khám phá có “gai”. Thật ra đây là sự khai phá thình lình vì người bệnh đau là do quá trình viêm, không phải do gai “đâm” gây đau như người ta vẫn nghĩ. Có nhiều trường hợp chụp x. Quang cột sống thấy có gai nhưng người ta không bị đau nhức ở lưng, ngược lại có nhũng trường hợp người bệnh đau nhức ở lưng nhưng khi chụp phim cột sống không thấy có gai.
Khi được bác sĩ chẩn đoán gai cột sống, một số người bệnh thường nghĩ ngay đến việc mổ để cắt đi “cái gai” đáng ghét này! Nhưng thực tiễn không hề có chỉ định và không thể “mổ cắt gai xương”. Việc điều trị bệnh “gai xương” (thực ra là chữa trị đau nhức ở lưng) thường nghiêng về bảo tàng. Những thuốc thường dùng là nhóm giảm đau kháng viêm không steroid, nhóm giãn cơ. Đôi khi người ta sử dụng một số dụng cụ nâng đỡ như nẹp cổ… Để giảm bớt gánh nặng lên các đốt sống mắc phải bệnh.
Các phương pháp chữa trị tương trợ gồm châm cứu, vật lý trị liệu (giúp giảm đau và tăng hoạt động ở một vài cơ khớp bị ảnh hưởng), tập thể dục liên tục. Cần tránh những môn nặng bắt cột sống phải chịu một trọng lượng lớn như đẩy tạ, nhảy cao… Nên tập các môn thể thao dưới nước như bơi lội, aerobic để giúp giảm sức nặng của thân thể. Yoga cũng là một phương pháp giúp giảm trọng lượng thân thể lên phần đốt sống bệnh, đồng thời làm thư giãn vùng cơ bị ảnh hưởng.
Người bệnh phải bảo đảm cân nặng thân thể vừa phải, tránh tăng trọng quá nhiều. Về chế độ ăn, một vài nghiên cứu cho rằng nên thêm muối để giúp thân thể tái hấp thu một phần canxi vào máu.
Giải phẫu được đặt ra khi có sự vôi hóa phần đông các dây chằng đốt sống làm hẹp ống tủy hoặc các lổ tiếp hợp ở cột sống, gây gây áp lực các rễ thần kinh. Tuy nhiên, không phải cứ lấy gai đi là bệnh sẽ hết vĩnh viễn vì gai xương có thể mọc lại ở cùng vị trí cũ.

Leave a Reply